میزان عسل دهی هر کندو در سال چقدر است؟

میزان عسل دهی هر کندو در سال یکی از مهمترین فاکتورهای سوددهی شغل زنبورداری است. هر فرد تازه‌کاری، پیش از شروع این شغل دوست دارد بداند آیا می‌تواند از این طریق هزینه‌های زندگی خود را تامین کند یا نه؟

زنبورداری هم مثل هر شغل دیگری تحت تاثیر عوامل مختلف قرار دارد و میزان عسل دهی هر کندو در سال مقدار مشخص و ثابتی نیست. در این مقاله برخی از عوامل موثر در میزان عسل دهی هر کندو در سال را با هم بررسی می‌کنیم.

میانگین میزان عسل دهی هر کندو در سال

مقدار عسل‌آوری یک کندو به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ اما میانگین تولید عسل در کندوهای مختلف و در یک فصل برداشت ممکن است حدود 6 تا 8 کیلو در زنبورداری ثابت باشد.

برخی از زنبورداران پس از اتمام شهد گیاهان در یک منطقه، کندوها را به منطقه دیگری که هنوز امکان شهدگیری از گیاهان آن وجود دارد، انتقال می‌دهند و به این صورت در یک دوره فعالیت سالیانه می‌توانند چند بار برداشت عسل داشته باشند.

عوامل موثر در میزان عسل دهی هر کندو در سال

عوامل زیادی در میزان عسل دهی هر کندو در سال موثرند. طبیعت نقش مهمی در زنبورداری دارد. تغییرات آب‌وهوایی و پوشش گیاهی منطقه بر تولید عسل کندو تاثیر می‌گذارد. مناطق پر از گل که قابلیت و تنوع زیادی برای شهدگیری زنبور دارند و هوای مساعدی که اجازه فعالیت را به زنبور عسل می‌دهد، موجب افزایش میزان تولید عسل کندو می‌شوند.

نژاد ملکه هم نقش مهمی در تولید عسل دارد. اگر کلنی بیمار شود و یا جمعیت آن در فصل فعالیت به مقدار کافی نرسد، محصول نهایی بسیار کم خواهد بود. میزان عسل‌دهی کارنیکا به دلیل رشد و تکثیر به موقع و مقاومت آن دربرابر بیماریها بسیار خوب است. این نژاد با حداقل میزان غذا، می‌تواند زمستان گذرانی خوبی داشته باشد و این امکان را به زنبوردار می‌دهد که بخش اعظم عسل تولیدی را برداشت کند.

در کنار این عوامل، مدیریت و تجربه زنبوردار هم بسیار مهم است. دانستن اینکه چه موقعی تکثیر و جمعیت سازی باید اتفاق بیفتد و نحوه کنترل و پیشگیری از بیماریهای رایج کندو می‌تواند میزان عسل تولید شده را بیشتر کند. همچنین اقدام به کوچ برای استفاده از شهد گیاهان مناطق مختلف، هم کیفیت و هم کمیت عسل تولیدی را بالا می‌برد. هر کدام از این عوامل را بیشتر بررسی می‌کنیم.

تاثیر محیط بر میزان عسل دهی هر کندو در سال

اقلیم و آب و هوایی که قرار است زنبورهای عسل در آن فعالیت کنند تاثیر مستقیمی روی میزان عسل دهی هر کندو در سال دارد. هوای بسیار سرد، بارانی، وزش بادهای شدید و طوفان و… برای فعالیت زنبورها مناسب نیستند. قرار دادن کندوها در منطقه‌ای که تعداد روزهای مناسب برای شهدگیری در طول دوره برداشت عسل در آن کم باشد، موجب کم شدن میزان عسل تولیدی می‌شود.

پوشش گیاهان منطقه هم به لحاظ تنوع و وجود گونه‌های شهدزا و گرده‌زا در مقدار تولید عسل نقش زیادی دارد. سلامت گیاهان منطقه از نظر آلودگی به آفات و یا سموم شیمیایی بر کیفیت عسل تولید شده موثر است.

همچنین برخی از سموم و مواد شیمیایی که ناشی از آلودگیهای زیست محیطی هستند بر سلامتی خود زنبورها تاثیر منفی می‌گذارند و حتی موجب مرگ آنها می‌شوند و جمعیت فعال کلنی را کم می‌کنند. ازطرفی برخی از این مواد شیمیایی کیفیت اسپرم زنبورهای نر را کاهش می‌دهند و اثر بدی بر میزان و کیفیت تخمهای جدید کندو می‌گذارند.

به همین دلیل محل استقرار کندوها اهمیت زیادی پیدا می‌کند. زنبورداران بهترین مراتع و جنگلهای در دسترس را برای استقرار کندوها انتخاب می‌کنند. اهمیت این موضوع به حدی است که اگر منطقه محل زندگی زنبوردار برای تولید عسل مناسب نباشد، او سختیها و هزینه‌های کوچ را به جان می‌خرد تا در نهایت محصول باکیفیت و خوبی برداشت کند.

تاثیر نژاد ملکه بر میزان عسل دهی هر کندو در سال

هر نژاد ملکه ویژگیهای خاص خود را داراست. عسل‌آوری برخی نژادها مانند کارنیکا و قفقازی بالاست و برخی نژادها عسل کمتری تولید می‌کنند. برخی از نژادها مانند کارنیکا تمایل کمتری به بچه‌دهی دارند و از طرفی در شروع فعالیت کندو، به موقع شروع به تکثیر کلنی می‌کنند و جمعیت خوبی را به وجود می‌آورند.

از آنجایی که زنبورهای کارگر نقش جمع‌آوری گرده و شهد گیاهان را برعهده دارند، تعداد بالای آنها منجر به جمع شدن شهد بیشتر و درنتیجه تولید عسل بیشتری می‌شود و در نتیجه میزان عسل دهی هر کندو در سال در این نژاد بیشتر می شود.

مقاومت هر نژاد در برابر انواع بیماریهای رایج کندو مانند کنه واروا موجب سلامتی کلنی می‌شود. مشخص است که یک کلنی بیمار توانایی فعالیت مناسب را ندارد. پس هرچه نژاد زنبور عسل دربرابر آفات و بیماریها مقاومتر باشد، میزان عسل دهی هر کندو در سال بیشتر است و درنهایت عسل بیشتری تولید می‌کند.

نژاد ملکه همچنین روی آناتومی زنبورهای متولد شده در کلنی هم تاثیر می‌گذارد. زنبورهایی که توانایی فعالیت بیشتر و خرطوم و زبان بلندتری دارند، می‌توانند شهد و گرده بیشتری را جمع‌آوری کنند، پس عسل بیشتری هم تولید می‌کنند؛ مثلا ملکه کارنیکا زنبورهایی با خرطومهای بلند به دنیا می‌آورد و این نژاد یکی از پربازده‌ترین زنبورهای عسل است.

زمستان گذرانی نژاد زنبور هم می‌تواند در میزان عسل‌دهی هر کندو در سال موثر باشد. برخی از نژادهای زنبور مانند نژاد قفقازی برای زمستان گذرانی نیاز به غذای زیادی دارند.

برخی از زنبورداران از روش تغذیه مصنوعی شربت شکر برای تغذیه زنبورها استفاده می‌کنند و برخی هم مقداری عسل برای تغذیه کلنی باقی می‌گذارند. بنابراین همه عسل تولید شده در کندو اغلب برداشت نمی‌شود تا زنبورها هم غذایی برای خوردن داشته باشند.

آیا عسل آوری بالا به تنهایی برای انتخاب یک نژاد کافیست؟

میزان تولید عسل توسط یک نژاد، بستگی به عوامل مختلفی دارد. آنچه که به عنوان عسل‌آوری یک نژاد مطرح می‌شود در بهترین حالت فعالیت آن نژاد است؛ بنابراین اگر زنبورهای یک کلنی بیمار شوند یا توانایی فعالیت در اقلیم خاصی را نداشته باشند، مقدار عسل تولید شده آن نژاد، کاهش پیدا می‌کند.

تاثیر مدیریت و تجربه بر میزان عسل دهی هر کندو در سال

مدیریت کندو یکی از عوامل مهم در مقدار تولید عسل و حتی کیفیت آن است. اگر بهترین نژاد ملکه را در خوش آب ‌و هوا ترین منطقه در اختیار فردی که تجربه و مهارت کافی ندارد قرار دهید، در پایان سال یا بخشی از جمعیت کلنی از بین می‌روند و یا مقدار عسل تولید شده بسیار کم خواهد بود.

شاهد این مساله تفاوت مقدار تولید محصول در نژاد و شرایط مشابه توسط زنبورداران مختلف است. حتما دیده‌اید هنگامی که بعضی از کندوداران از وضعیت آب‌وهوا و کیفیت پایین ملکه می‌نالند، بعضی از همکارانشان در همان آب‌وهوا و با همان نژاد، عسل خوبی را برداشت می‌کنند.

به همین دلیل پیش از شروع کار زنبورداری حتما باید فرد آموزش کافی ببیند و مدتی را صرف آزمون و خطا کند و انتظار نداشته باشد در همان سال اول عسل بسیار زیادی برداشت کند.

مدیریت زنبورستان شامل موارد زیادی می‌شود. مدیریت بهاره کندوها و جمعیت‌سازی به موقع نقش مهمی در میزان عسل دهی هر کندو در سال دارد. زنبوردار نمی‌تواند کلنی را به حال خودش رها کند تا هر وقت خواست، بچه‌دهی داشته باشد.

پیش از شروع جریان شهد، باید تولد زنبورهای جوان اتفاق بیفتد تا با اولین رویش گلهای بهاری زنبورهای کارگر آماده شهدگیری باشند. اگر تکثیر دیر اتفاق بیفتد، زنبوردار بخش مهمی از فصل شهدگیری را از دست می‌دهد. همچنین در اوج فعالیت کلنی و یا زمانی که کندو جای اضافی برای تولد نوزادان ندارد، نباید بچه‌دهی اتفاق بیفتد.

پیش از شروع فصل سرما هم زنبوردار باید مراقب باشد جمعیت کلنی به اندازه‌ای باشد که بتواند زمستان گذرانی خوبی داشته باشد. پس با وجود اینکه زنبورها قرنها در حال زندگی و فعالیت هستند و کار خود را به خوبی بلدند، اما زنبورداری صنعتی و مدرن نیازمند اعمال مدیریت زنبوردار برای کسب بهترین نتیجه است.

همان‌قدر که تکثیر زنبورها اهمیت دارد، باید مراقب بود تلفات آنها هم کم باشد. بیماریها و آفات رایج کندو از عوامل مهم از بین رفتن کلنی هستند. همچنین در زمستان، زنبورها نیاز به مراقبت و تغذیه دارند تا کلنی در طول فصل سرما نابود نشود.

تهویه و تنظیم دمای کندو هم از مواردی است که زنبوردار باید به آن توجه کند. انتخاب کندوی مناسب که جریان هوای مطلوبی را ایجاد کند و حتی نحوه بررسی کندوها هم باید مورد توجه باشد.

تعداد کندوها هم باید طوری باشد که با ظرفیت مرتع یا باغ محل استقرار، تناسب داشته باشد. اگر تعداد زیادی کندو در منطقه‌ای قرار داده شود که گیاهان کافی برای شهدگیری زنبورهای عسل نداشته باشد، آنها حتی برای تغذیه خودشان هم دچار مشکل می‌شوند، چه برسد به اینکه بخواهند عسل زیادی برای زنبوردار تولید کنند.

اگر جریان شهد در منطقه‌ای به پایان رسید، زنبوردار برای ادامه تولید عسل باید کندوها را به مرتع مناسب‌تری انتقال دهد.

زنبورداری هم مثل هر کار دیگری ابزار و تجهیزات مخصوص به خود را دارد. استفاده از تجهیزات مناسب و مدرن، کار یک زنبوردار را راحتتر می‌کند. در دنیا ابزارهای جدید و باکارایی بالایی تولید شده‌اند که برخی از آنها هنوز وارد کشور نشده‌اند. اکثر زنبورداران برای انجام کارهایشان از جمله برداشت عسل، هنوز از روشهای سنتی استفاده می‌کنند.

همچنین درست است که ابزار برای راحت‌تر شدن کار زنبوردار و افزایش بازدهی زنبورستان ساخته شده است، اما هیچ چیز جای تجربه و مهارت زنبوردار را نمی‌گیرد. کسی که به کار زنبورداری آشنا نباشد، با بهترین و مدرن‌ترین ابزار هم نمی‌تواند عسل فراوانی برداشت کند.

جمع‌بندی در مورد میزان عسل دهی هر کندو در سال

در این مقاله با هم عوامل موثر بر میزان عسل دهی هر کندو در سال را مرور کردیم. همانطور که گفته شد این مقدار به شرایط محیطی و آب‌وهوای منطقه، تنوع پوشش گیاهی آن و ظرفیت مرتع بستگی دارد.

عامل مهم دیگری که در میزان عسل دهی هر کندو در سال موثر است، نژاد و سن ملکه کندو است. ملکه عامل حفظ بقای کلنی است و وجود آن نقش کلیدی در تکثیر و نحوه فعالیت زنبورهای کارگر دارد.

نژادهای مختلف در میزان عسل تولیدی و کیفیت فعالیت زنبورهای عسل متفاوت هستند. نژاد اصلاح شده کارنیکا یکی از بهترین نژادها برای تولید مطلوب عسل است که دردسرهای نژادهای دیگر را هم ندارد و در اقلیمهای مختلف به خوبی فعالیت می‌کند.

همچنین میزان مقاومت نژاد کارنیکا دربرابر بیماریها زیاد است، پس کلنیهای کمتری دچار بیماری می‌شوند و از چرخه فعالیت دور می‌مانند.

یکی از مهمترین عوامل در میزان تولید عسل، مدیریت زنبورستان و کندوهاست. دیدیم که اگر زنبوردار نتواند به خوبی از عهده مدیریت کندوها برآید، ممکن است در پایان فصل برداشت، عسل کافی به دست نیاورد و سود مطلوبی نداشته باشد.

آمارهایی از میزان عسل دهی هر کندو در سال در گزارشهای زنبورداران و یا سازمانهای مرتبط دیده می‌شود که از حدود 5 کیلو عسل در هر دوره برداشت تا مقادیر بالاتری مانند 80 کیلو عسل در کندوهای کوچ‌رو با چند دوره برداشت متفاوت است. این آمارها مربوط به کلنیهای سالم و فعال است؛ ضمن اینکه وقتی همه این عوامل در کنار هم رعایت شوند حتی می‌توان مقدار عسل تولیدی را به بیش از این ارقام هم رساند.

زنبورداری مدرن هر روز به دنبال یافتن راهکارهایی برای افزایش بهره‌وری کندوهاست. در کشورهای پیشرفته، کارهای تحقیقاتی زیادی روی زنبور عسل در حال انجام است، ملکه‌ها اصلاح نژاد می‌شوند، تجهیزات جدید ساخته می‌شوند و سازمانهای دولتی و خصوصی از زنبورداران حمایت می‌کنند.

ایران هم برای اینکه بتواند در این زمینه فرصت رقابت با کشورهای دیگر را داشته باشد، باید هم در زمینه علمی و هم عملی روی زنبورداری سرمایه‌گذاری کند. همچنین صنایع تبدیلی و بسته‌بندی باید وارد صحنه شوند و عسلهای باکیفیت را در ظروف و بسته‌های مشتری‌پسند به بازار عرضه کنند.

متاسفانه بخشی از بهترین عسلهای کشور، فله فروخته می‌شود و سود نهایی عسلی که زنبوردار ما برایش زحمت کشیده، به جیب شرکتهای بسته‌بندی خارجی می‌رود.

اگر تصمیم به آغاز کار تولید عسل گرفته‌اید، سایت یکتابی بخشی را به آموزش زنبورداری اختصاص داده است که در صورت تمایل می‌توانید به آن مراجعه کنید.