راهنمای خرید ملکه زنبورعسل – چرا ملکه ها کیفیت ندارند؟

راهنمای خرید ملکه زنبورعسل، چرا ملکه ها کیفیت ندارند؟
آنچه در این مقاله می خوانید ...
آموزش زنبورداری حلسه 14
این سوال بسیاری از فعالان عرصه زنبورداری است. در این مقاله آموزشی با ما همراه باشید.
مانند بسیاری از مشاغل تولیدی، عسل و دیگر فرآورده های زنبور عسل رونق اقتصادی خوبی ندارد و به همین دلیل امروزه در کشور ما فروشندگان ملکه از زنبورداران بیشتر شده است. با ایجاد چنین موجی طبیعی است که افراد زیادی باکمترین دانش و مهارت اقدام به تکثیر و فروش ملکه نمایند که این امر به بازار آشفته ای منجر شده است که نمی توان درست را از نادرست تشخیص داد.
در کنار این مشکل دنیای پیچیده زنبور را هم اضافه کنید. تولید ملکه مناسب و باکیفیت به ماده اولیه مهمی مانند لاین و ملکه مادری و زنبور نر اصیل نیاز دارد.
راهنمای خرید ملکه زنبورعسل، چرا ملکه ها کیفیت ندارند؟
در ادامه همه این موارد را بررسی می کنیم و خواهیم گفت که چرا اکثر ملکه های بازار این روزهای ایران بی کیفیت هستند و در خرید ملکه چگونه باید عمل کنیم.
لاین چیست؟
منظور از لاین یا ملکه لاین این است که یک ملکه خالص هم از نظر صفات ژنتیکی که به یک نژاد اصیل بر می گردد با اسپرم نرهای خالص همان نژاد بارور شده است و فرزندان این ملکه خالص برای تبدیل شدن به ملکه F1 شرایط لازم را دارا هستند. مانند لاین کارنیکا، لاین ایتالیایی یا …
چنین لاینی طبعا باید در یک موسسه اصلاح نژاد ملکه که مستقیما به صفات و ویژگی های ملکه تسلط دارد و بانک اسپرم لازم را داراست عرضه شود.
ملکه تلقیحی چه فرقی با لاین دارد؟
ملکه تلقیحی که در کشور ما تحت عنوان لاین فروخته می شوند به هیچ وجه لاین نیستند. اگر یک ملکه از فرزندان ملکه لاین با بانک اسپرم همان نژاد تلقیح مصنوعی شود یک ملکه تلقیحی داریم که تا حدی می توان برای تکثیر و تولید ملکه از آن استفاده کرد.
ولی ملکه های تلقیحی موجود در بازار کشور ما فاقد هرگونه شناسنامه تایید شده توسط یک ارگان معتبر هستند و مشخص نیست چه زنبوری به عنوان یک ملکه تلقیحی خالص به فروش می رسد.
آیا داشتن بهترین لاین کافیست؟
طبعا خیر. حتی اگر با سند و مدرک معتبر بهترین لاین را داشته باشید تضمینی برای داشتن یک ملکه باکیفیت و بهترین کلنی نیست.
چند عامل ریز و درشت در کیفیت ملکه نقش دارند که داشتن بهترین لاین از بهترین نژاد سهمی در حدود حداکثر 30 درصد دارد.
1- لاین اصیل
2-زنبور نر اصیل
3- رعایت کلیه اصول پیوند
4- کلنی پرستار مناسب
5- آماده سازی ملکه قبل از جفت
6- جفت خوردن مناسب ملکه
گزینه اول و دوم در حکم ماده اولیه تولید ملکه است. اولین شرط کیفیت ماده اولیه باکیفیت است. برای تولید محصول باکیفیت ماده اولیه به همراه شرایط تولید مورد نیاز است. شرایط هرقدر هم ایده آل باشد بدون ماده اولیه باکیفیت محصول ایده آل تولید نمی شود و برعکس. هر ماده اولیه باکیفیتی می تواند در یک شرایط نامناسب به محصولی کاملا بی کیفیت تبدیل شود.
بیایید دقیق تر بررسی کنیم.
اگر منصف باشیم دو عامل اول 50 درصد در تولید ملکه باکیفیت سهم دارند و 4 عامل دیگر نیز 50 درصد. و هر یک از این موارد در صورتی که به درستی نقش ایفا نکند ملکه ای تولید نخواهد شد که بتوانیم با تکیه بر آن یک کلنی خوب داشته باشیم.
به عنوان مثال ملکه مادری هرچقدر اصیل باشد اگر با زنبور نر بی کیفیت جفت بخورد زنبورهای کارگر دارای صفات خوبی نخواهد بود تا بتوانند در عسل آوری، رفتار بهداشتی، و همه ویژگی های مثبت یک کلنی نقش آفرین باشند.
معمولا شما ممکن است در بهار از کسی که اعتماد دارید ملکه باکره تهیه کنید و بعد از جفت خوردن به تدریج از کارایی آن ناامید شوید. اولین متهم در نظر شما فروشنده ملکه است ولی واقعیت این است که یکی از دلایل این ملکه بی کیفیت می تواند ملکه مادری باشد. دومین متهم نرهایی است که ملکه با آنها جفت گیری کرده است. در ردیف بعد شرایط تغذیه ای ملکه قبل از رفتن به جفت، و بعد از آن شرایط آب و هوایی منطقه قرار دارد و همینطور زمان تولید ملکه و چندین عامل دیگر.
پیوند اصولی و کیفیت ملکه
پیوند ملکه از زمان آماده کردن فنجان، نوع لارو پیوندی و نحوه پیوند زدن همه و همه اصولی دارد که باید رعایت شود. ما در مجموعه یکتابی دوره های آموزشی عملی پیوند برگزار می کنیم که برای بدست آوردن مهارت های لازم می توانید در این دوره ها شرکت کنید.
شرایط کلنی استارتر و پرستار
بعد از آماده سازی پیوند ها شرط اول پذیرش و شرط دوم پرستاری مناسب از شاخون هاست. پیوندزننده های زیادی را میشناسم که در یک کلنی پرستار ده قاب معمولی بالای 70 شاخون برای پرستاری قرار می دهند. این شاخون ها تبدیل به ملکه می شوند اما از نظر کیفیت حداقل استانداردهای یک ملکه را دارا نیستند.
چون کلنی پرستار ده قاب اصولا توانایی تامین ژل کافی برای 70 ملکه را ندارد. و همچنین زنبورهای کارگر از نظر موارد گوناگونی از شاخون پرستاری می کنند که منحصر به تولید ژل نیست و البته زوایای مختلف آن هنوز به عنوان اسرار باقی مانده است.
آماده سازی ملکه قبل از جفت
ملکه زنبور عسل یکبار قبل از جفت برای شناسایی پرواز می کند و یکبار زمان جفت گیری به پرواز می رود. پرواز جفت حدودا دو ساعت یا کمتر طول می کشد.
ملکه یک کلنی تا زمانی که مجبور نشود از کلنی خارج نمی شود. دو حالت اجباری برای خروج ملکه از کندو پیش می آید. حالت اول اجبار زمانی است که کلنی بخواهد با بچه طبیعی به دو گروه تقسیم شود که با تولد ملکه جدید، ملکه مادری به همراه گروهی از زنبورها کلنی را ترک می کنند.
حالت دوم اجبار زمانی است که زنبورها به هر دلیلی بخواهند کلنی را رها کنند که در این صورت تمام عسل را در عسلدانشان ذخیره می کنند و به همراه ملکه برای همیشه کلنی را رها می کنند.
بنابراین همانطور که متوجه شدید پرواز جفت ملکه، یکی از مهمترین مراحل زندگی یک ملکه است که حداقل دو سال وظیفه تخمریزی در کلنی را برعهده دارد و تنها حدود دو ساعت طول می کشد. ملکه قبل از رفتن به پرواز جفت باید از نظر بدنی و نیز رشد اندام ها به بلوغ برسد .
از زمان تولد تا رفتن به جفت ممکن است 4 تا 10 روز طول بکشد. در چنین موقعیتی پرستاری از ملکه جوان و نابالغ برعهده زنبورهای جوان پرستار است. در دسترس بودن شهد و گرده با پروتئین کافی و پرستارهای جوان بسیار مهم است.
در صورت مهیا نبودن این شرایط احتمالا ملکه فرایند جفت گیری را به طور کامل پشت سر نخواهد گذاشت و در نتیجه قدرت باروری بالایی نخواهد داشت.
از طرف دیگر اگر از روز چهارم هوا سرد یا بارانی شود و یا باد زیادی بوزد ملکه زمان مناسب جفت را از دست خواهد داد.
همانطور که مشخص است ابر و باد و مه و خورشید و فلک دست به دست هم می دهند تا یک ملکه باکیفیت تولید شود.
ملکه های نژادهای مختلف چقدر بر یکدیگر برتری دارند؟ آیا زنبور کارنیکا بسیار برتر از زنبور ایتالیایی است؟ آیا قفقازی بر زنبور بومی یا ساسکاتراز بهتر است؟ اصلا آیا ما در ایران امکان واقعی تهیه همه نژادهای اصیل را داریم؟ بهترین نژاد زنبورعسل کدام است؟
در ادامه به همه این سوال ها پاسخ می دهیم.
با توجه به مناطق مختلف جغرافیایی جهان زنبورهایی در هر اقلیم زندگی کردند و تولید مثل کردند و عده ای از آنها مردند و عده ای زنده ماندند و به تدریج در مقابل سختی های همان محیط خو گرفتند و یا از شرایط مطلوب آن محیط در راستای تقویت اجتماع خود بهره برداری کردند و در نهایت با شرایط اقلیمی همان منطقه سازگار شدند.
این کنش ها و واکنش ها سبب شد تا مطابق با ویژگی های اقلیمی هر منطقه زنبورهایی با ویژگی های همان منطقه شکل بگیرند. ما این ها را نژادهای مختلف زنبور عسل می نامیم. مانند زنبور ایتالیایی یا لگوستیکا و کردوان، زنبور روسی، زنبور ایرانی، زنبور چینی، زنبور آفریقایی، زنبور کارپات، زنبور بوکفست، زنبور ساسکاتراز، زنبور قفقازی ، زنبور …
در سالهای اخیر مردم کشور ما برای شروع و یا برای ادامه زنبورداری به سراغ نژادهای مختلف زنبورعسل رفتند. برخی از افرادی که به نحوی به کشورهای دیگر بویژه اروپا رفت و آمد داشتند و در ارتباط بوده اند نژادهایی از زنبورهای مختلف را وارد کردند و اقدام به فروش نمودند.
هر کسی طبق منافع اقتصادی خود و با توجه به دسترسی به یک نژاد آن را در داخل کشور تبلیغ نمود. گاهی همین هم نیست و آنچه ارائه می شود و به عنوان ملکه با اصل و نسب به فروش می رسد هیچ سنخیتی با آنچه تبلیغ می شود ندارد.
امروزه ایرانیان بیشتر از مردم کشورهای دیگر نژادهای مختلف زنبور عسل را می شناسند. آنها مشتاقانه به دنبال انواع نژاد زنبور عسل آن هم از نوع خالص و اصطلاحا اف 1 (دست اول) آن هستند . آنها فکر می کنند هر نژاد خالصی می تواند تحت هر شرایطی بهترین کارآمدی را داشته باشد.
برخی از نژادهای زنبور عسل بیشتر رواج یافتند و اکثر مردم کم و بیش آن ها را می شناسند. زنبور نژاد کارنیکا، ایتالیایی و کردوان، و قفقازی و چینی از این دسته هستند و در مناطق مختلف کشور ما آزمایش شده اند.
نکته مهمی در این زمینه وجود دارد که بسیار حائز اهمیت است. آنچه در کشورمان به عنوان زنبور نژاد فلان و بهمان رواج دارد در واقع فراتر از یک نژاد هیبرید (دورگه) نیست. چون شرایط اصلاح نژاد و یا تکثیر یک نژاد خاص در کشور ما به هیچ وجه فراهم نیست. کسی که اولین ملکه نژاد کارنیکا را به کشور وارد کرده است بعد از اولین پیوند نژاد این زنبور تغییر کرده است. دلایل زیر باعث تغییر نژاد فرزندان این ملکه شده است.
اولین ملکه باکره با نرهای اصیل همان نژاد جفت نخورده است چون اصلا در کشور ما منطقه قرنطینه ای که فقط یک نژاد زنبور در آن باشد وجود ندارد. این ملکه در پرواز جفت با نرهای مختلف با خصوصیات مختلف که اغلب بومی همان منطقه هستند جفت خورده است .
فرزندان این ملکه در همان گام اول دورگه هایی هستند که نه به طور کامل خصوصیات مادری را دارا هستند و نه صفات پدری. همین زنبورها در تکثیر زنبورهای بعدی نقش دارند و این فرایند بعد از مدتی منجر به تولید زنبورهایی بومی می شوند که باید اسم جدیدی برای آن ها پیدا کرد. و این اختلاط در نهایت به زنبورهایی ختم می شود که فقط زنبورند و دیگر هیچ.
این فرایند غلط و خطرناک حتی سبب شده است همان زنبور ایرانی که اکثر زنبورداران دیگر چشم دیدنش را ندارند، حتی یافت نشود. چون زنبوری که امروزه به عنوان زنبور بومی ایرانی شناخته می شود همان زنبور دورگه ای است که ژنتیک آن در اختلاط های مختلف گم شده است و سطور بالاتر در موردش صحبت کرده ایم. و به دلیل این تکثیر بی رویه و غیر اصولی در آینده وضع بدتر از این خواهد شد مگر اینکه مانند کشورهای پیشرفته این وضعیت سامان داده شود!
در کنار تمام این عوامل نمی توان زنبورهای مادری را که توسط تکثیر کنندگان و فروشندگان ملکه به روش تلقیحی بارور می شوند «زنبور لاین» نامید. زنبور لاین اصطلاحا به اولین خط حائز شرایط برای تکثیر یک نژاد خاص زنبور با تمام ویژگی های آن گفته می شود. به نظر شما لاین های کارنیکایی که در ایران توسط فروشندگان ملکه عرضه می شود همانی است که در کشور آلمان به عنوان لاین کارنیکا وجود دارد؟
بنابراین ما برای داشتن یک ملکه خوب با ویژگی های مشخص همواره با مشکلاتی روبرو هستیم. ادعای عرضه لاین های کارنیکا یا هر نژاد خالص دیگر در ایران به دلیل نداشتن مراکز استاندارد اصلاح نژاد و قرنطینه نمی تواند صحیح باشد. اما عطش داشتن کلنی با ویژگی های ممتاز ژنتیکی سبب شده است ما هر تبلیغی را به عنوان زنبور اف 1 نژاد فلان و بهمان می پذیریم و اگر سایه ای از آن نژاد را بروز دهد احتمالا راضی هستیم.
آنچه به عنوان ملکه توسط اکثر تولید کنندگان عرضه می شود در بهترین حالت می توانیم بگوییم هیبرید فلان نژاد است. این اصطلاح به ثواب نزدیک تر است.
تفاوت نژاد و هیبرید
نژاد زنبورهای عسل در پی اقدامات اصلاح ژنتیک تولید می شوند که ویژگی های منحصر بفردی دارند که به راحتی از دیگر انواع زنبورها متمایز می شوند. مانند نمونه تمایل به بچه دهی برخلاف اکثر زنبورها اگر در یک نوع از زنبورها به حداقل برسد به نحوی که یک ویژگی ثابت آن به حساب بیاید می توان یک ویژگی تبدیل به نژاد شدن را برای چنین زنبوری ثبت کرد.
اما هیبرید یا دورگه ها در اثر آمیختن نژاد مختلف با یک نژاد مشخص متولد می شوند که صفات بازر ژنتیکی غالب می شود. به عنوان مثال ملکه درجه یک کارنیکا در اثر جفت خوردن با نرهای نژادهای دیگر ، دیپر کارنیکا نیست و یک هیبرید است که ممکن است بسیار ضعیف هم باشد.
اغلب زنبورهایی که در کشور ما وجود دارند از نوع هیبرید هستند. گاهی نژادهای هیبرید از اصل ژنتیکی خود چند نسل فاصله می گیرند که صفتهای مثبت در آنها ضعیف می شود و به حشراتی کم تولید و پرمصرف تبدیل می شوند و به شدت نیش می زنند. به ندرت اتفاق می افتد که دورگه ها بعد از یکی دو نسل عسل آور باشند یا ویژگی های مثبت را حفظ کنند.
زنبورهای دو رگه گاهی در همان نسل های اول برخی صفات خوب را بروز می دهند که ارزش نگهداری دارند و توسط زنبورداران بهگزین می شوند.
نتیجه
برای خرید ملکه توقع خود را مطابق واقعیت تنظیم کنید. دوباره تاکید می کنیم که شرایط ششگانه تولید یک ملکه باکیفیت را همواره در نظر داشته باشید و اگر به منبع تولید ملکه باکره مطمئن هستید ، ملکه مورد نظر خود را تهیه کنید و مطابق با اصول ششگانه اقدام به تامین شرایط برای جفت خوردن ملکه نمایید. تا دست کم شانس داشتن یک کلنی هیبرید با حداقل صفات مثبت را برای خود افزایش دهید. خرید ملکه از تمام منابع غیر مطمئن که روند تولید آنها را ندیده اید کاملا متوقف کنید.
ما در جلسه بعدی نحوه تکثیر یک کلنی به روش بچه مصنوعی را با ملکه باکره و ملکه جفت خورده آموزش می دهیم تا بیشتر با نحوه جفت خوردن و اهمیت آن آشنا شوید.


سلام
بهترین نژاد زنبور عسل برا مناطق گرم و خشک که تابستان 45درجه خشک رو دارد چه نژادی رو پیشنهاد میدید ؟